Viêm da tiết bã có thể khiến vùng hai bên cánh mũi và rãnh mũi má đỏ, bong vảy hoặc ngứa nhẹ, thường tái diễn theo từng đợt. Đây là bệnh viêm da cần được nhận diện đúng; không phải cứ thấy da vừa nhờn vừa bong là do rửa mặt chưa sạch. [1]
Nếu tình trạng kéo dài, điều quan trọng là xác nhận nguyên nhân và có kế hoạch kiểm soát. Tự tẩy da chết mạnh hoặc bôi nhiều loại kem chống nấm, corticoid không rõ cách dùng có thể làm biểu hiện thay đổi và khó đánh giá hơn.
Dấu hiệu gợi ý ở vùng mũi và mặt
Vùng rãnh cạnh mũi có thể xuất hiện mảng vảy mỏng, hơi nhờn hoặc khô, trên nền da đổi màu. Tổn thương thường không có ranh giới thật rõ và có thể đi kèm vảy ở lông mày, giữa hai chân mày, quanh tai hoặc da đầu. Trên da sẫm màu, thay đổi màu sắc không nhất thiết biểu hiện bằng đỏ rõ. [1]
Bạn nên quan sát cả vị trí lẫn diễn biến. Tình trạng lặp lại ở hai bên cánh mũi trong nhiều tuần khác với một vùng rát mới xuất hiện sau khi đổi mỹ phẩm. Ảnh chụp lúc bệnh rõ nhất có thể hỗ trợ bác sĩ nếu ngày đi khám da tạm ổn hơn.
Không cần cố cạy vảy trước buổi khám. Hãy ghi lại các sản phẩm và thuốc đã bôi, kể cả loại dùng trong thời gian ngắn vì thấy giảm đỏ nhanh.
Vì sao viêm da tiết bã xuất hiện
Cơ chế chưa được hiểu hoàn toàn. Malassezia, một nhóm nấm men vốn hiện diện trên da, cùng đặc điểm bã nhờn và phản ứng viêm có vai trò trong bệnh. Việc tìm thấy Malassezia không tự động xác nhận chẩn đoán, vì chúng cũng có trên da bình thường. [1]
Do đó, không nên hiểu bệnh là do da bẩn hoặc chỉ cần sát khuẩn thật mạnh. Cách chăm sóc cần giúp da dễ chịu và hỗ trợ điều trị, thay vì cố loại bỏ hoàn toàn dầu trên bề mặt.
Bạn có thể theo dõi những thời điểm bệnh dễ bùng lên, chẳng hạn khi sinh hoạt thay đổi hoặc dùng thêm sản phẩm mới. Ghi nhận này hữu ích cho việc tìm yếu tố kích thích của riêng bạn, nhưng một lần trùng thời điểm chưa đủ để kết luận nguyên nhân.
Phân biệt với các tình trạng dễ nhầm
Da bong quanh mũi còn có thể gặp khi kích ứng do sản phẩm, viêm da tiếp xúc, rosacea hoặc một số bệnh da khác. Vị trí tổn thương chỉ là một phần của chẩn đoán. [1]
Khi mô tả với bác sĩ, nên làm rõ cảm giác chủ yếu là ngứa, rát hay đau; có nốt viêm, mụn mủ hoặc giãn mạch không; phản ứng xuất hiện trước hay sau một thay đổi trong chăm sóc da.
Nếu triệu chứng bắt đầu sau một loại kem hoặc sản phẩm trang điểm, giữ lại ảnh bảng thành phần. Bạn cũng có thể đọc thêm về viêm da tiếp xúc dị ứng để hiểu vì sao cần tìm tác nhân thay vì chỉ xử lý phần vảy nhìn thấy.
Những dấu hiệu này giúp định hướng buổi khám, không phải bảng tự chẩn đoán. Một người có thể có nhiều vấn đề da cùng lúc, nên việc đáp ứng với một loại kem cũng chưa đủ để xác định tên bệnh.
Điều trị thường hướng đến mục tiêu nào
Bác sĩ có thể sử dụng thuốc kháng nấm bôi để kiểm soát thành phần liên quan Malassezia, kết hợp thuốc chống viêm khi cần. Corticoid bôi hoặc thuốc ức chế calcineurin là những lựa chọn có thể được cân nhắc theo từng trường hợp; dạng thuốc và thời gian dùng cần phù hợp vùng mặt. [2]
Khi nhận đơn, hãy hỏi rõ thuốc nào dùng trong đợt bùng phát, thuốc nào dùng duy trì và khi nào cần tái khám. Nếu được kê nhiều sản phẩm, nên ghi cách dùng riêng để tránh bôi tất cả với cùng tần suất.
Không tự dùng kéo dài một loại kem chỉ vì thấy giảm đỏ nhanh. Đặc biệt, thuốc có corticoid cần được dùng theo chỉ định; việc dùng sai ở mặt có thể gây tác dụng không mong muốn. [2]
Nếu sau một đợt điều trị tình trạng vẫn không cải thiện, cần kiểm tra lại chẩn đoán và cách sử dụng. Tự thêm thuốc mới liên tục có thể che lấp diễn biến và làm khó việc tìm nguyên nhân.
Chăm sóc vùng cánh mũi hằng ngày
AAD khuyến nghị làm sạch nhẹ, rửa sạch sản phẩm và dùng dưỡng ẩm không hương liệu cho da có viêm da tiết bã. Da đang bệnh dễ bị kích thích, nên cách chăm sóc có vai trò hỗ trợ giảm bùng phát. [3]
Với vùng cánh mũi, hãy thao tác nhẹ ở nếp gấp, tránh chà đi chà lại bằng khăn hoặc bông. Nếu sản phẩm đọng ở rãnh mũi, rửa sạch nhẹ nhàng thay vì kỳ cọ để lấy hết vảy.
Khi đang đỏ hoặc rát, nên tạm gác những bước chăm sóc tự chọn gây khó chịu như scrub, peel tại nhà hoặc toner axit. Nếu đó là sản phẩm trong đơn điều trị, hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi.
Trang điểm có thể làm vảy dễ nhìn thấy hơn. Đừng cố che bằng nhiều lớp rồi tẩy rửa mạnh vào cuối ngày. Bạn có thể trao đổi cách chăm sóc phù hợp nếu công việc yêu cầu trang điểm thường xuyên.
Viêm da tiết bã nhờn có chữa được không
Ở người lớn, bệnh thường có diễn biến mạn tính hoặc tái phát. Điều trị có thể giúp kiểm soát triệu chứng, và một số người cần kế hoạch duy trì. Vì vậy, việc tái xuất hiện sau giai đoạn ổn định không tự động có nghĩa mọi điều trị trước đó đều thất bại. [2]
Mục tiêu thực tế là da ít đỏ, ít bong, dễ chịu hơn và có cách xử lý sớm khi bệnh trở lại. Bạn nên biết khi nào dùng lại phác đồ đã được hướng dẫn và khi nào phải khám lại, thay vì tự lặp đơn cũ vô thời hạn.
Nếu có triệu chứng ở cả mặt và da đầu, hãy thông báo để được đánh giá đồng thời. Không tự lấy dầu gội trị gàu bôi lưu trên mặt nếu chưa được hướng dẫn đúng sản phẩm và thời gian tiếp xúc.
Khi nào cần đi khám
Nên khám nếu tình trạng kéo dài, tái phát nhiều lần, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc bạn không chắc nguyên nhân. Đau tăng, sưng, rỉ dịch, mủ hay tổn thương gần mắt là những lý do cần được đánh giá sớm.
Khi đặt lịch khám và điều trị bệnh da liễu tại WeDo, hãy chuẩn bị ảnh diễn biến cùng tên thuốc đã dùng. Nếu đang bôi kem không rõ thành phần, mang sản phẩm đến để bác sĩ kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Da mũi vừa dầu vừa bong có chắc là viêm da tiết bã không?
Không. Cần xem hình thái tổn thương, diễn biến và các yếu tố liên quan trước khi kết luận.
Có nên rửa mặt nhiều lần để bớt bã nhờn không?
Không nên tăng rửa hoặc chà xát chỉ để làm da khô hết dầu. Ưu tiên cách làm sạch nhẹ và theo dõi mức dễ chịu của da.
Có thể tự mua thuốc chống nấm bôi không?
Nên xác nhận chẩn đoán trước, nhất là khi bệnh kéo dài hoặc đã dùng nhiều loại kem. Cách dùng phụ thuộc thuốc và vùng tổn thương.
Hết vảy rồi có cần tái khám không?
Thực hiện theo lịch đã được hướng dẫn. Với bệnh hay tái phát, cần biết kế hoạch duy trì và dấu hiệu phải quay lại sớm.
Có nên peel để loại bỏ lớp vảy không?
Không nên tự peel vùng đang viêm. Lớp vảy là biểu hiện cần tìm nguyên nhân, không chỉ là phần da chết cần tẩy đi.
Tài liệu tham khảo
[1] DermNet. Seborrhoeic dermatitis.
[2] American Academy of Dermatology. Seborrheic dermatitis Diagnosis and treatment.
[3] American Academy of Dermatology. Seborrheic dermatitis Self care.
