Nấm da: hắc lào, lang ben, nấm da đầu và nấm móng – khám cùng bác sĩ da liễu
Nấm da, hắc lào, lang ben, nấm da đầu và nấm móng khác nhau thế nào? Dấu hiệu cần đi khám, cách tránh lây và tái nhiễm, khám da liễu miễn phí tại TP.HCM.
Tham vấn y khoa: Dr Quỳnh Trang – Bác sĩ Da liễu TPHCM
Mỗi loại nấm da có vị trí, cách lây và thời gian điều trị rất khác nhau, nên không có một mức giá chung cho “điều trị nấm da” — bác sĩ khám, xác định thể bệnh và mức độ, rồi báo phác đồ cùng chi phí cụ thể sau buổi thăm khám.
Trang này nói riêng về nhóm nấm da. Bức tranh tổng quan các bệnh lý da khác nằm ở trang điều trị bệnh da liễu tại WeDo; còn nếu tổn thương của bạn là mảng đỏ khô, ngứa, không có bờ viền đặc trưng và không lan theo hình vòng, thì hướng nghĩ nhiều hơn là viêm da cơ địa, dị ứng và tiếp xúc — một nhóm bệnh khác, với hướng xử lý khác hẳn.
Cơ chế hoạt động
Các thể nấm da thường gặp
"Nấm da" — hay nấm ngoài da — không phải tên của một bệnh cụ thể. Đó là tên gọi chung của nhóm bệnh do vi nấm gây ra trên da, tóc và móng. Mỗi vị trí lại có một tên dân gian riêng, nên cùng một nguyên nhân có thể được gọi bằng năm sáu cái tên khác nhau như hắc lào, lang ben, nấm bẹn, nấm kẽ chân Hắc lào, hay nấm thân, là thể quen thuộc nhất. Tổn thương là mảng đỏ hình vòng với bờ viền gờ cao và rõ, lan rộng dần ra phía ngoài trong khi vùng ở giữa nhạt màu lại — chính hình dạng đó là dấu hiệu nhận biết đáng tin nhất. Ngứa nhiều, nhất là khi ra mồ hôi. Vị trí hay gặp là thân mình, mông và bẹn; tổn thương thường bắt đầu từ một chỗ rồi lan ra, chứ không nổi đối xứng hai bên. Lang ben trông khác hẳn và cũng khiến người bệnh lo lắng theo kiểu khác. Đây là những đốm hoặc mảng nhạt màu hoặc sậm màu hơn vùng da xung quanh, bề mặt có vảy mịn, ít ngứa hoặc chỉ ngứa khi ra mồ hôi. Vị trí kinh điển là lưng, ngực, vai, cổ và đôi khi cả mặt. Nhiều người phát hiện ra sau một chuyến đi biển, khi vùng da bị ảnh hưởng không bắt nắng giống phần da còn lại và trở nên nổi bật hẳn lên. Nấm bẹn là vùng nếp bẹn đỏ, ngứa, có bờ rõ, thường lan xuống mặt trong đùi. Hay gặp ở người ra mồ hôi nhiều, mặc quần bó hoặc để đồ tập ẩm trên người quá lâu. Nấm kẽ chân — dân gian gọi là "nước ăn chân" — biểu hiện ở kẽ ngón chân: bong tróc, nứt, ẩm, ngứa và có mùi. Đây là thể hay nặng lên trong mùa mưa và ở người đi giày kín cả ngày, và cũng là thể dễ bị xem nhẹ nhất, dù nó là một trong những nguồn lây sang các vùng khác của chính cơ thể mình. Nấm da tay và nấm da chân ở mu bàn tay, bàn chân thường là mảng khô, bong vảy, đôi khi chỉ xuất hiện ở một bên — sự không đối xứng đó là điểm khiến bác sĩ nghĩ đến nấm.
Lang ben để lại mảng trắng hoặc nâu: đó có phải nám không?
Sau khi vi nấm đã được xử lý, màu da thường cần vài tuần đến vài tháng để đều lại. Sắc tố phục hồi chậm hơn nhiều so với tốc độ hết ngứa và hết vảy, nên khoảng thời gian "da đã khỏi nhưng vẫn còn loang màu" là diễn tiến bình thường, không phải dấu hiệu điều trị thất bại. Trong giai đoạn đó, việc cần làm là che nắng cho vùng da vừa lành, chứ không phải bắt đầu một liệu trình sắc tố. Để biết xem liệu đó có phải nám hay không thì cần có sự thăm khám của bác sĩ. Nếu sau khi bác sĩ khám mà vấn đề thật sự là nám chứ không phải dấu vết của lang ben, đó lại là một hướng điều trị khác.
Nấm da đầu và nấm móng: vì sao hai thể này khác hẳn phần còn lại?
Nấm da đầu biểu hiện thành mảng da đầu bong vảy, tóc gãy sát chân tóc tạo thành từng mảng thưa, ngứa, đôi khi kèm sưng đau và nổi hạch vùng cổ. Điều cần biết là tình trạng này có thể để lại sẹo và rụng tóc vĩnh viễn nếu để lâu: khi nang tóc bị phá huỷ và thay bằng mô sẹo, tóc sẽ không mọc lại ở vùng đó dù về sau có điều trị. Đây là lý do một mảng bong vảy trên da đầu không nên được theo dõi thêm vài tháng. Chỗ này rất hay bị nhầm với rụng tóc hói. Hói do nội tiết diễn ra từ từ qua nhiều năm, đối xứng hai bên, da đầu không bong vảy và không ngứa — bạn mất tóc nhưng không có tổn thương da. Nấm da đầu thì ngược lại: xuất hiện nhanh, khu trú thành mảng, có vảy, có ngứa và tóc gãy chứ không rụng cả sợi. Hai tình trạng này đi theo hai hướng xử lý hoàn toàn khác nhau, nên việc phân biệt phải làm trước khi làm bất cứ điều gì khác. Nấm móng thì có bộ mặt riêng: móng dày lên, đục, đổi màu vàng hoặc nâu, giòn và dễ mủn ở bờ tự do, có khi tách khỏi nền móng. Điều quan trọng nhất cần hiểu trước khi bắt đầu là thời gian điều trị được tính bằng tháng, vì phải chờ móng mới mọc dài ra thay thế phần móng đã hỏng. Bản thân móng đã bệnh sẽ không đẹp trở lại; thứ bạn chờ là phần móng mới. Đây cũng chính là lý do rất nhiều người bỏ dở giữa chừng: họ đánh giá kết quả quá sớm, thấy móng cũ vẫn xấu và kết luận là không hiệu quả. Nấm da đầu và nấm móng thường được tách biệt khỏi 2 loại nấm còn lại vì chúng hầu như không tự khỏi và không đáp ứng theo cách mà nấm ở thân mình đáp ứng. Nếu tổn thương của bạn nằm trên da đầu hoặc trên móng, đi khám sớm là lựa chọn hợp lý hơn nhiều so với việc thử thêm một sản phẩm nữa.
Nấm da lây thế nào, và vì sao cứ hết rồi lại bị lại?
Nấm da lây theo ba con đường: - Tiếp xúc trực tiếp da với da, thường là giữa những người sống cùng nhà hoặc trong các môn thể thao có va chạm. - Dùng chung đồ cá nhân: khăn tắm, khăn mặt, quần áo, giày dép, lược, gối, và cả dụng cụ cắt móng. Và sàn ẩm ở nơi dùng chung — phòng tập, hồ bơi, phòng thay đồ, nhà tắm chung. - Động vật: chó mèo trong nhà, đặc biệt khi con vật có mảng rụng lông tròn hoặc hay gãi. Vi nấm sống được trong vảy da bong ra, và những mảnh vảy đó bám lại trên giày, tất, khăn, ga giường và sàn nhà. Trong lúc đó, tổn thương trên da lành lại và trông bình thường, nên người bệnh ngừng điều trị. Nhưng bào tử vẫn còn trong môi trường sinh hoạt — hoặc còn trên một người khác trong nhà chưa được điều trị. Chỉ cần điều kiện thuận lợi, chúng gây nhiễm lại, thường là đúng vị trí cũ. Vòng lặp khép lại và bắt đầu lượt tiếp theo. Khí hậu TP.HCM làm vòng lặp này chạy nhanh hơn. Nóng ẩm gần như quanh năm, mùa mưa kéo dài, mồ hôi ứ dưới quần áo bó và trong giày kín suốt ngày làm việc — đó là điều kiện lý tưởng cho vi nấm phát triển, và là lý do tỷ lệ mắc ở vùng khí hậu này cao hơn hẳn những nơi khô và lạnh.
Bác sĩ xác định nấm da bằng cách nào? Và khi nào cần đi khám ngay?
Bác sĩ sẽ hỏi bạn những câu hỏi quen thuộc để nắm rõ tình trạng bệnh, như: thời điểm khởi phát và diễn tiến, nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt, giày dép và trang phục thường mặc, có nuôi thú cưng hay không, và có ai trong nhà cùng bị hay không — rồi khám trực tiếp tổn thương. Chẩn đoán được đưa ra trên khám lâm sàng: hình thái tổn thương, ranh giới, vị trí và cách nó lan ra là những gì bác sĩ đọc để xác định thể nấm da. Nhiều tình trạng da khác trông giống nấm, và điều trị sai hướng không chỉ vô ích mà còn có thể làm tổn thương lan rộng hoặc mất đi hình dạng đặc trưng, khiến việc chẩn đoán về sau khó hơn nhiều. Bác sĩ càng gặp bạn sớm, bức tranh càng còn nguyên vẹn để đọc. Hãy đi khám ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau: - Tổn thương lan nhanh trong vài ngày hoặc xuất hiện ở nhiều vùng cơ thể; nếu tổn thương nằm trên da đầu hoặc làm tóc gãy rụng thành mảng; nếu tổn thương ở móng; nếu ở mặt hoặc quanh mắt - Vùng tổn thương sưng, nóng, đau tăng lên, chảy dịch, đóng vảy vàng, hoặc bạn bắt đầu sốt — đó là nhóm dấu hiệu gợi ý bội nhiễm, và phần nhiễm trùng cần được xử lý riêng - Đau nhiều hoặc có mụn mủ, nếu da không cải thiện sau một đợt điều trị theo toa, nếu tình trạng tái đi tái lại nhiều lần, hoặc nếu nhiều người trong nhà cùng bị. - Đang mang thai, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, vì những yếu tố này thay đổi cả diễn tiến bệnh lẫn cách bác sĩ kê đơn.
Vì sao chọn liệu trình này
Liệu trình & chi phí
100% các liệu trình được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa / thạc sĩ da liễu. Bảng giá chưa bao gồm 8% VAT. Liên hệ để thăm khám trực tiếp và báo giá cụ thể tuỳ tình trạng da, mức độ và vùng điều trị.
5 bước chuẩn y khoa
Bước 1: Hỏi bệnh sử, sinh hoạt và khám tổn thương
Bác sĩ Da liễu hỏi về thời điểm khởi phát và diễn tiến, nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt, giày dép và trang phục, thú nuôi trong nhà và tình trạng của người thân sống cùng, rồi khám trực tiếp từng vùng tổn thương.
Bước 2: Xác định thể nấm da và loại trừ tình trạng tương tự
Bác sĩ xác định thể nấm da, vị trí và mức độ, đồng thời phân biệt với những bệnh da có biểu hiện tương tự. Việc này dựa trên khám lâm sàng và đánh giá hình thái tổn thương ngay tại buổi khám.
Bước 3: Tư vấn phác đồ và báo chi phí cụ thể
Bác sĩ giải thích thể bệnh của bạn, hướng xử lý phù hợp với vị trí tổn thương, thời gian điều trị dự kiến, rồi báo chi phí cụ thể trước khi bạn quyết định.
Bước 4: Điều trị theo phác đồ và xử lý nguồn lây
Điều trị bằng thuốc theo toa của bác sĩ, đi kèm hướng dẫn xử lý nguồn lây trong sinh hoạt hằng ngày và việc kiểm tra những người tiếp xúc gần trong nhà.
Bước 5: Tái khám và kế hoạch phòng tái nhiễm
Bác sĩ đánh giá đáp ứng theo hẹn, xác nhận đã sạch nấm, và cùng bạn dựng kế hoạch sinh hoạt để hạn chế nguy cơ nhiễm lại.
Giữ kết quả bền lâu
Chăm sóc vùng da đang điều trị nấm mỗi ngày
Hãy giữ vùng tổn thương khô và thoáng vì vi khuẩn nấm sống dựa vào độ ẩm. Sau khi tắm, lau thật khô, đặc biệt là các nếp gấp và kẽ ngón chân.
Mặc quần áo cotton rộng, thấm hút, và thay ngay khi ướt mồ hôi thay vì để khô trên người. Nếu tổn thương ở bàn chân, đừng đi giày kín liên tục cả ngày mà không có lúc nào cho chân khô lại.
Không gãi và không chà xát mạnh lên vùng tổn thương: mỗi lần gãi vừa làm vảy da mang vi nấm phát tán sang vùng khác, vừa mở đường cho bội nhiễm. Cũng không băng kín tổn thương, vì băng giữ ẩm đúng vào chỗ bạn đang cần làm khô.
Và đừng dùng lại thuốc cũ của đợt trước hoặc thuốc của người khác trong nhà. Thể bệnh, vị trí và mức độ của lần này có thể đã khác, và bác sĩ cần nhìn tổn thương ở trạng thái nguyên vẹn để đọc đúng.
Xử lý nguồn lây trong nhà để không bị lại
Nhiều người thường chỉ chú trọng việc bôi thoa các loại thuốc mà bỏ quên đi việc phải xử lý nguồn lây trong nhà.
Không dùng chung khăn tắm, khăn mặt, quần áo, giày dép, lược, gối và dụng cụ cắt móng với những người nghi mắc bệnh. Giặt riêng khăn và quần áo, giày dép, các loại vật dụng đã tiếp xúc với vùng tổn thương, rồi phơi thật khô dưới nắng nếu được để đảm bảo loại bỏ sạch sẽ nguyên nhân gây nấm.
Điều trị bao lâu, và khi nào cần quay lại khám
Cần dùng đủ liệu trình theo hướng dẫn của bác sĩ, kể cả khi da đã trông bình thường. Bề mặt da lành lại trước khi vi nấm được xử lý xong, nên “hết ngứa” và “hết đỏ” không phải là mốc kết thúc. Nhiều người thường tự ý ngưng sớm khiến tình trạng nấm không được giải quyết triệt để và tái lại.
Thời gian điều trị phụ thuộc vào thể bệnh và vị trí. Bác sĩ sẽ đưa ra mốc cụ thể cho tình trạng của bạn sau khi khám.
Hãy quay lại khám nếu tổn thương lan rộng, nếu xuất hiện dấu hiệu bội nhiễm (sưng, nóng, đau tăng, chảy dịch, đóng vảy vàng hoặc sốt), nếu da không cải thiện sau một đợt điều trị theo toa, nếu tình trạng tái đi tái lại, hoặc nếu có thêm người trong nhà cùng bị.
Còn chuyện màu da: sau khi hết nấm, vùng da từng bị lang ben cần vài tuần đến vài tháng để đều màu trở lại, và điều cần làm trong lúc đó là che nắng chứ không phải bắt đầu một liệu trình sắc tố. Nếu sau khi khám mà vấn đề thật sự là nám chứ không phải dấu vết của lang ben, WeDo có hướng riêng cho điều trị nám, tàn nhang, đốm nâu. Tương tự với da đầu: nếu bác sĩ xác định tóc thưa của bạn là rụng tóc kiểu hói chứ không phải nấm, hướng xử lý nằm ở trang rụng tóc hói ở nam.
Bạn còn băn khoăn?
Hắc lào có lây không?
Lang ben là gì và có phải nám không?
Nấm da bao lâu thì khỏi?
Bị nấm da tự mua thuốc bôi ngoài hiệu thuốc được không?
Vì sao nấm da cứ hết rồi lại bị lại?
Nấm da đầu có gây rụng tóc không?
Nấm da và viêm da khác nhau thế nào?
Tự tin tỏa sáng với làn da không tì vết
Bắt đầu câu chuyện làn da.
Đặt lịch hẹn khám và chẩn đoán. Các bác sĩ của chúng tôi sẽ lập bản đồ sinh học làn da độc bản để xây dựng phác đồ sức khỏe lâu dài.