Nổi mề đay: cấp tính, mạn tính và khi nào cần khám ngay?
Nổi mề đay là một phản ứng dị ứng da tương đối phổ biến, khiến người mắc phải cảm thấy ngứa ngáy, khó chịu.
Tham vấn y khoa: Dr Quỳnh Trang – Bác sĩ Da liễu TPHCM
Đừng chủ quan với nổi mề đay. Nổi mề đay có thể là cấp tính hoặc mạn tính hay thậm chí là dấu hiệu cho thấy bạn cần được cấp cứu ngay. Các bác sĩ Wedo sẽ giúp bạn phân biệt các loại mề đay cũng như hướng xử lý kịp thời.
Cơ chế hoạt động
Dấu hiệu của mề đay
Mề đay (mày đay) là những mảng gồ lên khỏi mặt da, đỏ hoặc hồng nhạt, viền khá rõ, ngứa dữ dội. Chúng có thể tồn tại dưới nhiều hình dạng và kích thước khác nhau. Mề đay có thể có hình tròn, hình bầu dục, hình khuyên. Kích thước có khi chỉ vài milimét như nốt muỗi đốt, khi thì hợp lại thành mảng lớn bằng bàn tay. Thông thường, mề đay sẽ tự biến mất trong 24 giờ. Nguyên lý được giải thích như sau: Trong lớp bì có những tế bào miễn dịch gọi là tế bào mast, mang sẵn các chất trung gian gây viêm, trong đó histamine là chất chính. Khi bị kích hoạt, chúng phóng thích histamine ra mô xung quanh. Mao mạch tại chỗ giãn ra và rò dịch vào mô — đó chính là phần gồ lên bạn sờ thấy — đồng thời các đầu mút thần kinh cảm giác bị kích thích, gây cơn ngứa dữ dội. Lượng dịch ấy được cơ thể hấp thu lại khá nhanh, nên nốt sẩn phù xẹp và biến mất trong vòng 24 giờ, không để lại vết. Đây cũng là cách để phân biệt mề đay với viêm da. Viêm da là mảng đỏ, khô, có thể rỉ dịch, ở nguyên một chỗ nhiều ngày và để lại vết thâm hoặc làm vùng da đó dày lên.
Mề đay cấp hay mạn tính?
Về cơ bản, mề đay cấp tính hay mạn tính sẽ được phân biệt rõ ràng qua mốc thời gian 6 tuần. Mề đay cấp tính nếu không được điều trị đúng cách sẽ phát triển thành mề đay mạn tính. Mề đay cấp tính là đợt kéo dài dưới 6 tuần, và phần lớn các trường hợp thuộc nhóm này. Chúng thường liên quan tới một yếu tố khởi phát như một món ăn, một loại thuốc đang dùng, một đợt nhiễm trùng, một vết côn trùng đốt — và thường tự hết khi yếu tố đó qua đi. Mề đay mạn tính là khi triệu chứng kéo dài từ 6 tuần trở lên và xuất hiện hầu hết các ngày trong tuần. Đây là nhóm làm người bệnh kiệt sức nhất, không hẳn vì tổn thương nặng hơn, mà vì nó không có một điểm kết thúc rõ ràng để chờ. Mề đay mạn tính thường đáp ứng kém với các giải pháp điều trị. Nếu không chăm sóc và điều trị đúng cách dễ gây ra các biến chứng: chàm hóa, tăng sắc tố da (sạm da) và làm tăng nguy cơ mắc thêm các bệnh dị ứng khác.
Những yếu tố khởi phát thường gặp
Có nhiều nguyên nhân gây ra mề đay cấp tính: - Thức ăn và đồ uống: hải sản, đậu phộng và các loại hạt, trứng, sữa, một số phụ gia. Dấu hiệu gợi ý là phản ứng xảy ra trong vòng vài giờ sau khi ăn và lặp lại theo cùng một kiểu. Ngược lại, nếu bạn vẫn ăn món đó thường xuyên mà không nổi, khả năng cao thủ phạm không phải nó. - Thuốc đang dùng: một số thuốc có thể gây mề đay ở người nhạy cảm. Việc cần làm không phải là tự đoán, mà là mang theo danh sách mọi thứ bạn đang uống — kể cả thực phẩm chức năng, vitamin và thuốc đông y khi đi khám. Và đừng tự ngưng thuốc điều trị bệnh nền của mình khi chưa hỏi bác sĩ đã kê đơn. - Nhiễm trùng: một đợt cảm, viêm họng hay nhiễm siêu vi thường đi trước hoặc đi kèm một đợt mề đay cấp. Nhiều người không nối hai việc với nhau, vì cái mũi đã hết nghẹt trước khi da bắt đầu nổi. - Nóng và đổ mồ hôi: đi nắng, tập thể dục, ăn cay, tắm nước nóng. Dạng này gọi là mề đay cholinergic, tổn thương thường là những sẩn rất nhỏ, ngứa châm chích. - Tì đè và ma sát: quai balo, dây áo lót, thắt lưng, và chính chỗ bạn vừa gãi; nếu vạch nhẹ lên da mà thấy nổi gồ lên đúng theo đường vạch thì đó là hiện tượng da vẽ nổi. - Lạnh đột ngột: bước từ ngoài nắng vào phòng máy lạnh, uống đồ đá. - Thời tiết: chuyển mùa, mưa nắng thất thường và độ ẩm cao quanh năm của TP.HCM đều có thể làm một người vốn dễ nổi mề đay bùng thêm đợt mới. Còn đối với mề đay mạn tính, nguyên nhân khởi phát rất khó tìm thấy.
Các trường hợp bị mề đay cần cấp cứu ngay
Nếu mề đay xuất hiện cùng các triệu chứng sau đây thì bạn nên đến bệnh viện ngay: - Khó thở, khò khè, thở rít hoặc tức ngực - Sưng môi, sưng lưỡi, sưng quanh mắt, hoặc cảm giác sưng nghẹn trong cổ họng - Khó nuốt, khàn tiếng, thay đổi giọng nói - Chóng mặt, choáng, vã mồ hôi, ngất; nôn ói kèm đau bụng dữ dội. Nếu thuộc nhóm sau đây, bạn không phải cấp cứu, nhưng nên đi khám sớm: mề đay kéo dài từ 6 tuần trở lên hoặc tái đi tái lại; một nốt ở nguyên chỗ quá 24 giờ, đau rát hơn là ngứa, hoặc để lại vết bầm và vết thâm khi lặn; mề đay kèm sốt, đau khớp, sụt cân hay mệt mỏi kéo dài; ngứa làm bạn mất ngủ hoặc ảnh hưởng tới công việc; bạn đang mang thai; bạn đang dùng nhiều loại thuốc hoặc có bệnh nền; hoặc bạn đã tự dùng thuốc mà tình trạng không cải thiện.
Vì sao chọn liệu trình này
Liệu trình & chi phí
100% các liệu trình được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa / thạc sĩ da liễu. Bảng giá chưa bao gồm 8% VAT. Liên hệ để thăm khám trực tiếp và báo giá cụ thể tuỳ tình trạng da, mức độ và vùng điều trị.
5 bước chuẩn y khoa
Bước 1: Hỏi bệnh sử theo trục thời gian
Bác sĩ Da liễu hỏi kỹ: nổi từ bao giờ, mỗi nốt tồn tại bao lâu rồi lặn, có kèm sưng môi hay sưng quanh mắt lần nào chưa, và bạn đang dùng những thuốc gì, kể cả thực phẩm chức năng.
Bước 2: Khám tổn thương và phân loại cấp hay mạn
Bác sĩ khám trực tiếp và soi da, phân loại mề đay cấp hay mạn theo mốc 6 tuần, đồng thời loại trừ những tình huống cần đánh giá thêm trước khi bắt đầu điều trị.
Bước 3: Tư vấn phác đồ và báo chi phí cụ thể
Bác sĩ giải thích thể bệnh của bạn, mục tiêu điều trị hợp lý cho tình trạng đó, các bước sẽ làm và thời gian dự kiến, rồi báo chi phí cụ thể trước khi bạn quyết định.
Bước 4: Điều trị theo phác đồ
Khi cần, bác sĩ kê thuốc theo toa riêng cho bạn, đi kèm hướng dẫn làm dịu cơn ngứa tại nhà và cách hạn chế những yếu tố khởi phát đã nhận diện được.
Bước 5: Tái khám và dựng kế hoạch duy trì
Bác sĩ đánh giá đáp ứng, chỉnh hoặc ngừng thuốc đúng thời điểm, xem lại nhật ký cùng bạn và dựng kế hoạch duy trì cho khoảng thời gian giữa các đợt.
Giữ kết quả bền lâu
Làm dịu cơn ngứa tại nhà một cách an toàn khi đang nổi mề đay
Cơn ngứa của mề đay có thể được làm dịu bằng các cách:
- Chườm mát hoặc đắp khăn ẩm mát lên vùng ngứa; tắm nước mát đến ấm vừa, không dùng nước nóng — nóng làm mề đay nặng lên gần như ngay lập tức.
- Dùng sữa tắm dịu nhẹ, không hương liệu, và tránh xà phòng cục có tính tẩy mạnh.
- Mặc quần áo cotton rộng; bỏ bớt dây thắt, quai đeo và những gì tì đè lên da.
- Cắt ngắn móng tay và làm mát vùng da thay vì gãi — mỗi lần gãi thường làm nổi thêm ngay tại chỗ vừa gãi.
- Trong đợt đang bùng phát, hạn chế nắng gắt, tập nặng, rượu bia và đồ cay.
- Giữ phòng ngủ mát về đêm, vì đây là lúc cơn ngứa hay nặng nhất.
Nhật ký mề đay: cách giúp bác sĩ tìm ra yếu tố khởi phát
Bạn có thể ghi chép lại “hành trình mề đay” của mình để giúp các bác sĩ tìm ra nguyên. Nhật ký mề đay bao gồm:
- Mốc thời gian nốt mề đay nổi và lặn.
- Thức ăn nước uống và thuốc đã dùng trong khoảng 6 giờ trước đó
- Một số hoạt động: đi nắng, tập thể dục, tắm nước nóng, mặc đồ bó
- Thời tiết hôm đó
- Mức độ ngứa theo thang 1–10.
Đừng quên chụp ảnh nốt mề đay khi đang nổi để giúp bác sĩ nhận diện hình dáng tổn thương.
Bạn còn băn khoăn?
Nổi mề đay có lây không?
Nổi mề đay bao lâu thì hết?
Nổi mề đay có nguy hiểm không?
Điều trị mề đay tại WeDo hết bao nhiêu tiền?
Bị nổi mề đay có nên tự mua thuốc dị ứng uống không?
Nổi mề đay kiêng gì?
Mề đay và viêm da khác nhau thế nào?
Tự tin tỏa sáng với làn da không tì vết
Bắt đầu câu chuyện làn da.
Đặt lịch hẹn khám và chẩn đoán. Các bác sĩ của chúng tôi sẽ lập bản đồ sinh học làn da độc bản để xây dựng phác đồ sức khỏe lâu dài.