Da vẽ nổi là một dạng mề đay do áp lực, chỉ cần gãi hoặc cọ xát, vùng da đó nổi lằn đỏ gồ lên đúng theo đường vừa chạm. Sau đó, những dấu vết này lặn hết trong vòng vài chục phút đến dưới 24 giờ mà không để lại dấu. Đây là dạng lành tính rất hay gặp, tuy không nguy hiểm nhưng lại khiến người mắc phải vô cùng khó chịu, bứt rứt.
Tham vấn y khoa: Dr Quỳnh Trang – Bác sĩ Da liễu TPHCM
Da vẽ nổi – gãi tới đâu nổi lằn tới đó
Trong da có những tế bào miễn dịch chứa sẵn histamine, một chất có vai trò báo hiệu và điều chỉnh phản ứng tại chỗ. Ở người bị da vẽ nổi, các tế bào này nhạy bất thường với kích thích cơ học: một lần gãi, một đường móng tay, quai túi xách đè lên vai, dây thun quần đủ để chúng phóng thích histamine ngay tại vùng bị tì đè.
Histamine làm các mạch máu nhỏ ở đó giãn ra và thấm dịch vào lớp da nông. Dịch đọng lại tạo thành một lằn gồ lên, phía ngoài viền đỏ do mạch giãn — và vì kích thích đi theo đường nào thì phản ứng xảy ra đúng theo đường đó, vết nổi sao chép lại chính xác nét vừa vẽ trên da. Khi lượng dịch đó được hấp thu trở lại, vết nổi biến mất, không để lại vết thâm hay sẹo.
Điều này giải thích luôn hai chuyện người bệnh hay thắc mắc. Nổi lằn khi gãi không có nghĩa da đang bị tổn thương bởi không có vết xước nào ở đó cả. Và việc vết nổi biến mất nhanh cũng không có nghĩa “chắc do mình tưởng tượng”: phản ứng có thật, chỉ là nó ngắn.
Nổi mẩn khi nóng và khi ra mồ hôi
Có một kiểu nổi mẩn khác thường đi cùng da vẽ nổi trên cùng một người: những nốt sẩn rất nhỏ, li ti như đầu kim, mọc rải trên nền da ửng đỏ, kèm cảm giác châm chích và ngứa nhiều hơn là rát.
Điểm chung của các tình huống làm nó xuất hiện là thân nhiệt tăng lên, chứ không phải một chất cụ thể nào chạm vào da:
- Tập thể dục, chạy bộ, hoặc chỉ cần đi bộ nhanh dưới nắng.
- Tắm nước nóng, xông hơi, ngồi lâu trong xe vừa đậu ngoài trời.
- Ăn đồ cay nóng hoặc uống đồ nóng.
- Căng thẳng đột ngột, hồi hộp, tức giận.
Vì cơ chế nằm ở nhiệt độ cơ thể chứ ở một tác nhân bên ngoài, kiểu nổi mẩn này thường dịu đi khá nhanh sau khi cơ thể mát trở lại, và thường không liên quan tới thứ bạn vừa ăn hay vừa bôi. Đây là lý do nhiều người đi tìm “mình dị ứng với cái gì” suốt nhiều tháng mà không có kết quả.
Vì sao da vẽ nổi hay nổi về đêm?
Thời điểm ban đêm thường ghi nhận nhiều tình trạng bị da vẽ nổi nhất. Phần lớn nguyên nhân đều rất đời thường:
- Nhiệt. Chăn dày, phòng bí, nệm và ga giữ nhiệt làm thân nhiệt bề mặt tăng lên sau khi nằm được một lúc — đúng điều kiện của kiểu nổi mẩn ở phần trên.
- Áp lực và cọ xát. Nằm đè lên một bên người, dây thun quần ngủ, đường viền áo lót, nếp ga giường hằn vào lưng: tất cả đều là kích thích cơ học kéo dài hàng giờ, thứ mà da vẽ nổi phản ứng lại rất nhạy.
- Gãi trong lúc ngủ. Đây là vòng khép kín khó chịu nhất: ngứa làm bạn gãi, gãi lại làm nổi thêm lằn mới, và vì đang lơ mơ nên bạn gãi nhiều hơn mức bình thường mà không nhớ.
- Yếu tố chú ý. Ban ngày bận rộn, cảm giác ngứa bị lấn át. Khi nằm yên trong bóng tối, không còn gì để phân tán, cùng một mức ngứa được cảm nhận rõ hơn hẳn.
Nếu da bạn vốn dễ phản ứng với ma sát, chất liệu vải và thay đổi nhiệt độ, hãy tham khảo bài viết cách nhận biết và chăm sóc da nhạy cảm để hạn chế làm da kích ứng trong cuộc sống hằng ngày.
Cách tự quan sát trong một tuần để mô tả đúng cho bác sĩ
Để xác định đúng loại bệnh cũng như phương hướng điều trị, bác sĩ rất cần thông tin bạn cung cấp, càng chi tiết càng tốt về các vết hằn: Chúng xuất hiện khi nào? Tồn tại bao lâu? Biến mất ra sao?
Trong một tuần, mỗi lần nổi hãy ghi lại năm dòng ngắn:
1. Giờ nổi.
2. Việc bạn vừa làm ngay trước đó — vừa tắm, vừa tập, vừa mặc đồ mới, vừa nằm xuống, vừa mang balo.
3. Một nốt riêng lẻ tồn tại bao lâu — đánh dấu một nốt cụ thể bằng bút bi ở rìa, rồi xem khi nào nó lặn. Đây là dòng quan trọng nhất.
4. Sau khi lặn có để lại gì không — thâm, bầm, bong vảy, hay sạch hoàn toàn.
5. Hình ảnh — chụp một tấm ngay lúc đang nổi, có bàn tay hoặc vật quen thuộc trong khung để thấy kích thước.
Bản ghi bảy ngày này thường có giá trị hơn nhiều so với việc kể lại bằng trí nhớ, và nó rút ngắn đáng kể quãng đường từ buổi khám đầu tiên đến một hướng xử trí phù hợp.
Khi nào cần đi khám ngay?
Phần lớn trường hợp mề đay ngoài da không nguy hiểm, nhưng có một nhóm dấu hiệu là cấp cứu thật sự: khó thở, khò khè, tức ngực, sưng môi – lưỡi – quanh mắt hoặc cảm giác sưng trong họng, khó nuốt, khàn tiếng, chóng mặt hay choáng. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất ngay, không chờ và không đến phòng khám da liễu.
Ngoài nhóm dấu hiệu trên, hãy đặt lịch khám da liễu nếu:
- Một nốt ở nguyên một chỗ quá 24 giờ, hoặc sau khi lặn để lại vết bầm, vết thâm — đó có thể không phải mề đay thông thường.
- Cảm giác thiên về đau rát hơn là ngứa.
- Đợt bệnh kéo dài từ 6 tuần trở lên và xuất hiện gần như mỗi ngày.
- Ngứa làm bạn mất ngủ, hoặc phải bỏ tập luyện, bỏ việc vì nó.
- Có kèm sốt, đau khớp, sụt cân hoặc mệt mỏi kéo dài.
Khám và soi da cùng bác sĩ Da liễu tại WeDo Skin Clinic là miễn phí, kể cả khi bạn chỉ muốn biết những lằn đỏ khi gãi của mình là gì; sau khi khám và phân loại, bác sĩ sẽ trao đổi cụ thể về hướng xử trí phù hợp với trường hợp của bạn.
Theo dõi chuyên mục Kiến thức để biết thêm nhiều thông tin hữu ích khác!
Câu hỏi thường gặp
1. Da vẽ nổi là bệnh gì?
Da vẽ nổi là một dạng mề đay khởi phát bởi áp lực cơ học: khi da bị gãi, cọ xát hoặc tì đè, vùng đó nổi lằn đỏ gồ lên đúng theo đường vừa tác động rồi lặn hết trong vòng dưới 24 giờ mà không để lại dấu. Đây là dạng lành tính và khá thường gặp, xảy ra do các tế bào miễn dịch trong da phóng thích histamine tại chỗ bị kích thích. Nếu tình trạng lặp lại thường xuyên hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, nên đi khám da liễu để được đánh giá.
2. Da vẽ nổi có phải do dị ứng không?
Không hẳn — đây không phải phản ứng với một chất cụ thể nào ăn vào hay chạm vào, mà là phản ứng của da với chính lực tì đè và ma sát. Vì vậy việc đi tìm một loại thực phẩm hay một sản phẩm “thủ phạm” thường không giải thích được tình trạng này. Bác sĩ da liễu sẽ dựa vào cách tổn thương xuất hiện và thời gian một nốt tồn tại để phân loại, thay vì mặc định đây là dị ứng.
3. Tập thể dục xong bị nổi mẩn ngứa khắp người là bị gì?
Kiểu nổi mẩn nhiều nốt li ti trên nền da ửng đỏ, kèm châm chích, xuất hiện khi tập luyện, tắm nước nóng hoặc ăn đồ cay thường liên quan đến việc thân nhiệt tăng lên chứ không phải một tác nhân tiếp xúc. Nó thường dịu đi sau khi cơ thể mát trở lại và không để lại dấu trên da. Nếu tình trạng lặp lại mỗi lần vận động hoặc khiến bạn phải bỏ tập, hãy đi khám da liễu để bác sĩ đánh giá.
Bài viết liên quan:
