Viêm da tiếp xúc dị ứng – Nguyên nhân, cách chẩn đoán và phác đồ điều trị

Viêm da tiếp xúc dị ứng là một bệnh da liễu thường gặp trong cuộc sống hằng ngày. Tuy bệnh không nguy hiểm nhưng lại khiến người mắc phải hết sức khó chịu bởi những cơn ngứa ngáy liên miên không dứt. Để việc điều trị hiệu quả cần chẩn đoán chính xác bệnh, tìm ra nguyên nhân kết hợp với điều trị triệu chứng.

Biểu hiện và nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc dị ứng

Viêm da tiếp xúc dị ứng là một dạng của viêm da tiếp xúc xảy ra khi da tiếp xúc với các chất lạ hoặc dị nguyên như cồn, cao su (latex), hóa chất trong mỹ phẩm,… Người bệnh có thể xuất hiện nhiều phản ứng dị ứng da khác nhau, trong đó phổ biến là da mẩn đỏ, sưng tấy, ngứa ngáy, mụn nước, mày đay… Ngoài dị ứng da nêu trên, bệnh còn có một số phản ứng khác là ho, chảy dịch mũi, nước mắt, hen suyễn, thậm chí sốc phản vệ, có thể dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. 

Có nhiều tác nhân gây ra viêm da tiếp xúc dị ứng. Chúng tồn tại xung quanh chúng ta và rất dễ dàng gặp phải. Cụ thể:

– Chất tẩy rửa, hóa chất, mỹ phẩm, nước hoa,…

– Thời tiết khô, ẩm, nóng, lạnh,…

– Bụi, nấm mốc, mạt bụi, lông hay da thú cưng,…

– Các loại hạt từ cỏ, cây, phấn hoa,…

– Thức ăn như hải sản, thịt, trái cây, sữa, trứng, ngũ cốc,…

– Vật liệu như vải sợi, len, cao su,…

Mỗi người sẽ có những chất gây dị ứng và mức độ dị ứng khác nhau. Nếu cha mẹ mắc các bệnh dị ứng như viêm da dị ứng, viêm mũi dị ứng, hen suyễn,… tỷ lệ con mắc bệnh dị ứng cũng cao hơn.

Những ai có thể mắc viêm da tiếp xúc dị ứng?

Viêm da tiếp xúc dị ứng thường xảy ra ở các nhóm đối tượng dị ứng với các tác nhân tại mục 1. Đặc biệt, có một số đối tượng dễ mắc viêm da tiếp xúc:

– Người có tiền sử dị ứng hoặc các bệnh về da như vảy nến, viêm da cơ địa, chàm,…

– Người có nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc với các chất gây dị ứng, kích ứng, ví dụ như pha chế hóa chất, thợ làm tóc, nhân viên xây dựng, người làm việc ngoài trời,…

– Người có sức đề kháng yếu như trẻ em, người già, mắc bệnh gây suy giảm miễn dịch như tiểu đường, HIV,…

– Người có màu tóc và da sáng.

Hướng dẫn cách chẩn đoán bệnh viêm da tiếp xúc dị ứng

Viêm da tiếp xúc thường có thể được chẩn đoán dựa vào tổn thương da và tiền sử phơi nhiễm. Bên cạnh đó, cũng cần xem xét thêm yếu tố nghề nghiệp, sở thích, công việc gia đình, chuyến du lịch gần đây, quần áo, việc sử dụng thuốc bôi và mỹ phẩm của bệnh nhân.

Dưới đây là các bước chẩn đoán bệnh viêm da tiếp xúc dị ứng:

– Xác định và lấy đi tác nhân gây viêm da tiếp xúc.

– Đắp ướt/nhúng vùng bị ảnh hưởng với dung dịch Burow (aluminum acetate), hoặc thuốc tím pha loãng 1/10.000.

– Glucocorticoid tại chỗ loại I đến III hiệu quả trong giai đoạn sớm.

– Ngoại trừ VDTX dị ứng theo đường hô khí có thể cần điều trị toàn thân.

– Pimecrolimus, tacrolimus tại chỗ có hiệu quả.

Phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Nguyên tắc điều trị:

– Phát hiện và tránh các dị nguyên (thực hiện khó).

– Thăm nơi làm việc giúp xác định nguồn dị nguyên tiếp xúc và cách thức để tránh.

– Corticosteroids tại chỗ, xà phòng thay thế, chất làm ẩm.

– Ức chế calcineurin tại chỗ

Điều trị thứ nhất:

– Ngăn ngừa tiếp xúc với dị nguyên

– Corticosteroids tại chỗ

– Giữ ẩm, dùng các chất thay thế xà phòng

– Hàng rào bảo vệ kem

– Ức chế calcineurin tại chỗ

– Prednisolone

– Kháng sinh tại chỗ và toàn thân

** Đối với dị ứng ánh sáng/viêm da ánh sáng:

– Tránh ánh sáng tử ngoại

– Kem chống nắng – tác nhân cơ học

– Tacrolimus

Điều trị thứ hai:

– Azathioprine

– Cyclosporine

– Methotrexate

– Acitretin

** Đối với dị ứng ánh sáng/viêm da ánh sáng

– Azathioprine

– Prednisolone

– Hydrochloroquine

– Cyclosporine

Một số ca điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng cụ thể

Bệnh viêm da tiếp xúc dị ứng có biểu hiện rất đa dạng, có thể bắt gặp ở nhiều đối tượng khác nhau. Mỗi trường hợp sẽ được các bác sĩ kê đơn thuốc với liều lượng và cách dùng riêng. Dưới đây là các ca điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng của các bác sĩ chuyên khoa da liễu tại Wedo Skin Clinic và đã khỏi bệnh. 

Ca 1: Bệnh nhân nam 5 tuổi, nổi sang thương 2 ngày, ngứa, chưa ghi tiền sử dị ứng. Sang thương: Sẩn mảng hồng ban, giới hạn không rõ, đa kích thước, số lượng nhiều rải rác tay chân thân mình.

Chẩn đoán: Viêm da tiếp xúc dị ứng.

Điều trị: 

– Tại chỗ: Hydrocortisone 1% thoa sáng chiều vùng đỏ ngứa

– Toàn thân: Desloratadine 5mg 1/2 viên uống sáng

Ca 2: Bệnh nhân nữ, tuổi từ 20 – 40, nổi sang thương, ngứa nhiều, đã thoa hydrocortisone 1% 3 ngày nhưng không giảm. Sang thương: Sẩn tăng sừng, kích thước 2–3mm, số lượng nhiều, rải rác tay chân thân mình.

Chẩn đoán: Viêm da tiếp xúc dị ứng.

Điều trị: 

– Tại chỗ: Betamethasone dipropipnate thoa sáng chiều

– Toàn thân: Levocetirizine 5mg 1 viên uống tối

Kết luận

Với mức độ phổ biến cao và nguyên nhân gây bệnh đa dạng, bất kỳ ai cũng có thể trở thành đối tượng mắc viêm da tiếp xúc dị ứng. Bệnh không nguy hiểm nhưng nếu không được điều trị kịp thời có thể gây nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sống và thẩm mỹ da. Do đó, khi có các biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. 

Theo dõi chuyên mục Bệnh học da liễu để biết thêm nhiều thông tin hữu ích khác!

Một số bài viết liên quan:

• Nhận biết các loại mụn thường gặp ở tuổi dậy thì
• Sẹo đáy nhọn – Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị hiệu quả
• Viêm da cơ địa và những biến chứng có thể bạn đang mắc phải

Các câu hỏi liên quan

1. Vì sao có người dễ bị nổi mẩn, ngứa, rát sau khi dùng mỹ phẩm hoặc đeo trang sức?

Đây có thể là dấu hiệu của viêm da tiếp xúc dị ứng. Khi da tiếp xúc với một thành phần mà cơ thể “nhạy cảm”, hệ miễn dịch sẽ phản ứng quá mức, gây viêm, đỏ, ngứa hoặc nổi mụn nước. Một số người có cơ địa da nhạy cảm hoặc đã từng bị dị ứng trước đó sẽ dễ phản ứng mạnh hơn với mỹ phẩm, kim loại hoặc hương liệu trong sản phẩm chăm sóc da.

2. Làm sao để phân biệt viêm da tiếp xúc dị ứng và viêm da kích ứng?

• Viêm da dị ứng: Xuất hiện sau 12–48 giờ sau khi tiếp xúc, chỉ cần lượng rất nhỏ dị nguyên, thường lan ra khỏi vùng tiếp xúc.
• Viêm da kích ứng: Xuất hiện ngay sau khi tiếp xúc, do chất gây tổn thương trực tiếp (như acid, xà phòng mạnh), giới hạn tại vùng tiếp xúc, không liên quan đến miễn dịch.

3. Những nguyên nhân phổ biến gây viêm da tiếp xúc dị ứng là gì?

Một số dị nguyên thường gặp gồm:

• Kim loại (nickel trong trang sức, khuy áo)
• Mỹ phẩm, nước hoa, thuốc nhuộm tóc
• Chất bảo quản, hương liệu trong sản phẩm chăm sóc da
• Thuốc bôi ngoài da như kháng sinh hoặc corticoid
• Cao su, găng tay, chất tẩy rửa

4. Khi bị viêm da tiếp xúc dị ứng nên làm gì và cần tránh gì?

Nên: Rửa sạch vùng da bằng nước mát, bôi kem làm dịu, gặp bác sĩ Da liễu để được chẩn đoán và kê thuốc phù hợp.

Không nên:

• Gãi hoặc chà mạnh khiến da viêm nặng hơn.
• Tự ý dùng thuốc có corticoid mạnh hoặc thuốc bôi không rõ nguồn gốc.
• Tiếp tục sử dụng sản phẩm nghi ngờ gây dị ứng.

5. Viêm da tiếp xúc dị ứng có tái phát không và có thể điều trị dứt điểm không?

Bệnh dễ tái phát nếu tiếp xúc lại với dị nguyên cũ hoặc chất tương tự. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể kiểm soát nếu xác định được nguyên nhân (qua test áp da) và tránh tiếp xúc tuyệt đối. Khi điều trị đúng, da sẽ hồi phục hoàn toàn, không để lại sẹo hay thâm.